Dagelijks denderen er treinen dwars door Breda. Niet alleen intercity’s met forenzen of sprinters met scholieren, maar ook goederentreinen vol brandbare vloeistoffen, giftige gassen en explosieve stoffen. Stoffen die bij een ongeluk niet zorgen voor “lichte overlast” of “een kleine verstoring”, maar voor vuurballen, giftige wolken en dodelijke slachtoffers.
En wat weten wij daar eigenlijk van? Vrijwel niets. Hoeveel van die treinen er jaarlijks langs onze huizen razen? Geen idee. Wat er precies in zit? Onbekend. Of de wettelijke risicoplafonds worden overschreden? Niemand die het zegt. Of er een noodplan klaarligt als het misgaat? Mogelijk, maar waar het ligt en wie het kent, blijft een raadsel. En dat is het probleem. Niet dat er gevaarlijke stoffen vervoerd worden – dat gebeurt overal – maar dat we in Breda anno 2025 leven met risico’s die we niet eens fatsoenlijk in kaart hebben. We varen blind, en we hopen maar dat het goed gaat.
1% klinkt geruststellend – tot je bedenkt wat erin zit
Volgens ProRail bestaat ongeveer 1% van al het treinverkeer in Nederland uit vervoer van gevaarlijke stoffen. Dat klinkt weinig. Maar bedenk: dat is nog steeds duizenden wagons per jaar. En één wagon vol brandbare vloeistof is genoeg om een woonwijk te veranderen in een vuurzee. Daar komt nog iets bij: het RIVM waarschuwt dat de huidige risicomodellen – waar onze hele veiligheidsaanpak op steunt – vol onzekerheden zitten. Ze gaan uit van aannames die misschien niet kloppen, ze onderschatten waarschijnlijk de kans op incidenten en ze zijn gebaseerd op gegevens die onvolledig zijn. Anders gezegd: onze geruststellende berekeningen zijn mogelijk niet meer waard dan nattevingerwerk. Alsof je een parachute koopt waarvan de fabrikant zegt: “We denken dat hij wel open gaat. Meestal.”
Risicoplafonds – keiharde regels die vrolijk worden genegeerd
Op papier is het allemaal netjes geregeld. Er zijn maximumhoeveelheden – “risicoplafonds” – vastgesteld per spoortraject. Daarboven mag niet worden vervoerd. Punt. Maar uit het Jaarverslag Spoorwegveiligheid 2023 blijkt dat deze plafonds op meerdere plekken gewoon worden overschreden. En wat gebeurt er dan? Juist: niets. Geen boetes, geen stop op vervoer, geen alarmsignalen. We constateren het, noteren het en gaan over tot de orde van de dag. Het is alsof de snelheidslimiet 100 is, vrachtwagens dagelijks 140 rijden en iedereen doet alsof dat volkomen normaal is tot het een keer misgaat en we verbaasd roepen: “Hoe heeft dit kunnen gebeuren?”
En Breda? Die weet het niet. En dat is precies het probleem.
LPF Breda stelde daarom een reeks vragen aan het college. Simpele vragen, zou je denken. Hoeveel van die treinen rijden er hier eigenlijk? Wat zit erin? Over welk traject rijden ze? Worden de risicoplafonds hier overschreden? Hebben we actuele cijfers? Welke ruimtelijke beperkingen gelden er rond het spoor? Zijn er noodplannen? Weten omwonenden wat ze moeten doen bij een calamiteit? En dat is precies de situatie waarin we verkeren: wij weten het niet omdat de gemeente het óf niet weet, óf het niet deelt. En dus weten inwoners die naast het spoor wonen ook niet wat hen boven het hoofd hangt. We weten niet of we mogen bouwen binnen bepaalde afstanden of dat we dat misschien allang doen. We weten niet of de hulpdiensten voorbereid zijn op een scenario dat hopelijk nooit komt, maar morgen kan gebeuren. En we weten niet of Breda achter de schermen vooral vertrouwt op landelijke modellen waarvan zelfs het RIVM zegt dat ze tekortschieten.
De illusie van controle
Het is een klassiek staaltje bestuurlijke zelfgenoegzaamheid: zolang er niets gebeurt, is er geen probleem. Zolang er geen gifwolk boven Breda hangt, hoeven we geen lastige vragen te stellen. Maar risico’s verdwijnen niet als je ze negeert. Ze verdwijnen niet omdat we er niet over praten. En ze worden niet kleiner omdat een risicomodel met drie decimalen een geruststellend getal uitspuugt. We gedragen ons alsof we de zaak onder controle hebben, terwijl we eigenlijk niet eens weten hoeveel explosieve ketelwagens hier jaarlijks voorbij denderen. De illusie van controle – het is een geruststellend verhaal voor wie graag in slaap gesust wil worden, maar een levensgevaarlijke strategie voor een stad waar mensen wonen, werken en kinderen naar school gaan pal naast het spoor.
Versoepelen? Serieus?
En alsof dat allemaal nog niet genoeg is, klinkt in Den Haag ondertussen het geluid dat de regels voor het vervoer van gevaarlijke stoffen misschien wel versoepeld moeten worden. Versoepeld. Alsof we zeggen: “We weten niet hoeveel risico we nu lopen, maar laten we vooral de drempel nog wat lager leggen.” Het is alsof de brandweer besluit om voortaan met een emmer water te komen in plaats van een brandslang, “omdat er de laatste tijd toch niet zoveel branden zijn geweest.”
Geen paniek, wel verantwoordelijkheid
Dit is geen pleidooi voor paniek. Het is een pleidooi voor transparantie, feiten en verantwoordelijkheid. Inwoners van Breda hebben het recht om te weten wat er langs hun huizen raast. Ze hebben het recht op eerlijke cijfers, betrouwbare modellen, heldere noodplannen en duidelijke communicatie. En ze hebben het recht op een gemeentebestuur dat niet hoopt dat het goed gaat, maar er alles aan doet om voorbereid te zijn als het fout gaat.
Of Breda dat doet? Dat weten we niet. Nog niet. Maar het feit dát we het niet weten, is op zichzelf al alarmerend. Want onwetendheid is geen strategie. Het is een risico op zich. Zolang dat zo blijft, is de conclusie onvermijdelijk: de gevaarlijkste lading die nu door Breda rijdt, is niet het chloor of de benzine – het is de onbekendheid zelf.
Dagelijks denderen er treinen dwars door Breda. Niet alleen intercity’s met forenzen of sprinters met scholieren, maar ook goederentreinen vol brandbare vloeistoffen, giftige gassen en explosieve stoffen. Stoffen die bij een ongeluk niet zorgen voor “lichte overlast” of “een kleine verstoring”, maar voor vuurballen, giftige wolken en dodelijke slachtoffers.
En wat weten wij daar eigenlijk van? Vrijwel niets. Hoeveel van die treinen er jaarlijks langs onze huizen razen? Geen idee. Wat er precies in zit? Onbekend. Of de wettelijke risicoplafonds worden overschreden? Niemand die het zegt. Of er een noodplan klaarligt als het misgaat? Mogelijk, maar waar het ligt en wie het kent, blijft een raadsel. En dat is het probleem. Niet dat er gevaarlijke stoffen vervoerd worden – dat gebeurt overal – maar dat we in Breda anno 2025 leven met risico’s die we niet eens fatsoenlijk in kaart hebben. We varen blind, en we hopen maar dat het goed gaat.
1% klinkt geruststellend – tot je bedenkt wat erin zit
Volgens ProRail bestaat ongeveer 1% van al het treinverkeer in Nederland uit vervoer van gevaarlijke stoffen. Dat klinkt weinig. Maar bedenk: dat is nog steeds duizenden wagons per jaar. En één wagon vol brandbare vloeistof is genoeg om een woonwijk te veranderen in een vuurzee. Daar komt nog iets bij: het RIVM waarschuwt dat de huidige risicomodellen – waar onze hele veiligheidsaanpak op steunt – vol onzekerheden zitten. Ze gaan uit van aannames die misschien niet kloppen, ze onderschatten waarschijnlijk de kans op incidenten en ze zijn gebaseerd op gegevens die onvolledig zijn. Anders gezegd: onze geruststellende berekeningen zijn mogelijk niet meer waard dan nattevingerwerk. Alsof je een parachute koopt waarvan de fabrikant zegt: “We denken dat hij wel open gaat. Meestal.”
Risicoplafonds – keiharde regels die vrolijk worden genegeerd
Op papier is het allemaal netjes geregeld. Er zijn maximumhoeveelheden – “risicoplafonds” – vastgesteld per spoortraject. Daarboven mag niet worden vervoerd. Punt. Maar uit het Jaarverslag Spoorwegveiligheid 2023 blijkt dat deze plafonds op meerdere plekken gewoon worden overschreden. En wat gebeurt er dan? Juist: niets. Geen boetes, geen stop op vervoer, geen alarmsignalen. We constateren het, noteren het en gaan over tot de orde van de dag. Het is alsof de snelheidslimiet 100 is, vrachtwagens dagelijks 140 rijden en iedereen doet alsof dat volkomen normaal is – tot het een keer misgaat en we verbaasd roepen: “Hoe heeft dit kunnen gebeuren?”
En Breda? Die weet het niet. En dat is precies het probleem.
LPF Breda stelde daarom een reeks vragen aan het college. Simpele vragen, zou je denken. Hoeveel van die treinen rijden er hier eigenlijk? Wat zit erin? Over welk traject rijden ze? Worden de risicoplafonds hier overschreden? Hebben we actuele cijfers? Welke ruimtelijke beperkingen gelden er rond het spoor? Zijn er noodplannen? Weten omwonenden wat ze moeten doen bij een calamiteit? En dat is precies de situatie waarin we verkeren: wij weten het niet omdat de gemeente het óf niet weet, óf het niet deelt. En dus weten inwoners die naast het spoor wonen ook niet wat hen boven het hoofd hangt. We weten niet of we mogen bouwen binnen bepaalde afstanden of dat we dat misschien allang doen. We weten niet of de hulpdiensten voorbereid zijn op een scenario dat hopelijk nooit komt, maar morgen kan gebeuren. En we weten niet of Breda achter de schermen vooral vertrouwt op landelijke modellen waarvan zelfs het RIVM zegt dat ze tekortschieten.
De illusie van controle
Het is een klassiek staaltje bestuurlijke zelfgenoegzaamheid: zolang er niets gebeurt, is er geen probleem. Zolang er geen gifwolk boven Breda hangt, hoeven we geen lastige vragen te stellen. Maar risico’s verdwijnen niet als je ze negeert. Ze verdwijnen niet omdat we er niet over praten. En ze worden niet kleiner omdat een risicomodel met drie decimalen een geruststellend getal uitspuugt. We gedragen ons alsof we de zaak onder controle hebben, terwijl we eigenlijk niet eens weten hoeveel explosieve ketelwagens hier jaarlijks voorbij denderen. De illusie van controle – het is een geruststellend verhaal voor wie graag in slaap gesust wil worden, maar een levensgevaarlijke strategie voor een stad waar mensen wonen, werken en kinderen naar school gaan pal naast het spoor.
Versoepelen? Serieus?
En alsof dat allemaal nog niet genoeg is, klinkt in Den Haag ondertussen het geluid dat de regels voor het vervoer van gevaarlijke stoffen misschien wel versoepeld moeten worden. Versoepeld. Alsof we zeggen: “We weten niet hoeveel risico we nu lopen, maar laten we vooral de drempel nog wat lager leggen.” Het is alsof de brandweer besluit om voortaan met een emmer water te komen in plaats van een brandslang, “omdat er de laatste tijd toch niet zoveel branden zijn geweest.”
Geen paniek, wel verantwoordelijkheid
Dit is geen pleidooi voor paniek. Het is een pleidooi voor transparantie, feiten en verantwoordelijkheid. Inwoners van Breda hebben het recht om te weten wat er langs hun huizen raast. Ze hebben het recht op eerlijke cijfers, betrouwbare modellen, heldere noodplannen en duidelijke communicatie. En ze hebben het recht op een gemeentebestuur dat niet hoopt dat het goed gaat, maar er alles aan doet om voorbereid te zijn als het fout gaat.
Of Breda dat doet? Dat weten we niet. Nog niet. Maar het feit dát we het niet weten, is op zichzelf al alarmerend. Want onwetendheid is geen strategie. Het is een risico op zich. Zolang dat zo blijft, is de conclusie onvermijdelijk: de gevaarlijkste lading die nu door Breda rijdt, is niet het chloor of de benzine – het is de onbekendheid zelf.
