De gemeente Breda heeft de raad geïnformeerd over de nieuwe samenwerkingsafspraken binnen de Stedelijke Regio Breda–Tilburg (SRBT). Achter dit keurige bestuurlijke jargon gaat een ontwikkeling schuil die verstrekkende gevolgen heeft voor de manier waarop onze stad en regio bestuurd worden.

De SRBT is een regionaal verband waarin 19 gemeenten, 4 waterschappen en de provincie Noord-Brabant samenwerken aan grote ruimtelijke vraagstukken. Denk aan woningbouw, mobiliteit, energievoorziening, landbouwtransitie, natuurherstel en de inrichting van onze voorzieningen. Het idee is dat deze thema’s de gemeentegrenzen overstijgen en dat er via de SRBT krachtiger met provincie en Rijk kan worden onderhandeld over geld en beleid.

Op papier heet dit een “lichte, flexibele netwerksamenwerking”. In werkelijkheid ontstaat er echter een bureaucratische overlegmachine met een woud aan tafels, commissies, regieteams en integratieoverleggen. Terwijl de onderwerpen enorm ingrijpend zijn – de bouw van tienduizenden woningen, de verbreding of uitstel van rijkswegen, de indeling van landbouwgrond of energieparken – blijkt de democratische rol van de gemeenteraad minimaal.

Wat is de SRBT?

De Stedelijke Regio Breda–Tilburg (SRBT) is een samenwerkingsverband van gemeenten, waterschappen en provincie. Het doel is om gezamenlijk afspraken te maken over ruimtelijke en economische opgaven die gemeentegrenzen overstijgen.

• Deelnemers: 19 gemeenten (waaronder Breda en Tilburg), 4 waterschappen en de provincie Noord-Brabant.

• Thema’s: woningbouw, mobiliteit, energie & klimaat, landbouwtransitie, natuur & landschap, voorzieningen en economie.

• Organisatie: meerdere bestuurlijke tafels (o.a. wonen, mobiliteit), een Bestuurlijke Integratie Tafel (BIT), agendacommissie en ambtelijke regieteams.

• Besluitvorming: gebeurt formeel in de afzonderlijke colleges; raden mogen “wensen en bedenkingen” meegeven, maar hebben geen instemmingsrecht.

• Financiën: bijdragen van gemeenten naar rato van inwoneraantal; provincie en waterschappen betalen een lumpsum.

Democratie op afstand

Wat betekent dit concreet voor de raad? Vrijwel niets. Raadsleden krijgen “met enige regelmaat” informatie, mogen één keer per bestuursperiode aanschuiven bij een regiobijeenkomst en kunnen hun “wensen en bedenkingen” kenbaar maken aan hun college.
Geen instemmingsrecht. Geen vetorecht. Geen formele zeggenschap.

De macht komt zo volledig te liggen bij de colleges en hun ambtelijke vertegenwoordigers. De gekozen volksvertegenwoordiging – de gemeenteraad – kijkt vanaf de zijlijn toe en mag achteraf een brief lezen.

“Dit is het zoveelste voorbeeld van verlengd lokaal bestuur waarbij de raad buitenspel wordt gezet. Burgemeesters en ambtenaren schuiven aan in achterkamertjes, terwijl de volksvertegenwoordiging pas achteraf een briefje mag lezen. Zo werkt democratie niet,” 

Financiële sluiproute

De afspraken leggen gemeenten bovendien een financiële verplichting zonder bovengrens op. Breda moet jaarlijks bijdragen naar rato van het inwoneraantal – een fors bedrag, dat elk jaar kan oplopen. Voor iedere nieuwe uitvoeringsagenda kan de bijdrage verder stijgen, zonder dat de raad daar vooraf over besluit.

Het gevolg? Het college kan miljoenen via de achterdeur doorsluizen naar regionale projecten. De raad mag pas achteraf kennisnemen, zonder vooraf toestemming te geven of kaders te stellen. Elke euro die Breda inlegt in een regionaal project moet vooraf democratisch verantwoord worden. Dat is nu niet het geval. Zo sluipt er een financiële sluiproute onze begroting binnen.

Transparantie ontbreekt

Ook op het punt van informatievoorziening zijn de afspraken mager en vrijblijvend. Er wordt gesproken over “regelmatige informatie”, maar nergens staat dat dit volledig, tijdig en uniform gebeurt. Raadsleden uit verschillende gemeenten kunnen op verschillende momenten en in verschillende vormen geïnformeerd worden. Daarmee wordt echte controle onmogelijk. Als raadsleden niet eens dezelfde stukken tegelijk krijgen, is serieuze controle uitgesloten. Dat ondermijnt niet alleen de rol van de raad, maar ook het vertrouwen van inwoners. Transparantie is geen gunst, het is een plicht.

“Regionale samenwerking is waardevol, maar alleen als onze inwoners weten dat hun stem ook daar telt. Nu worden raadsleden afgescheept met achteraf wat informatie en wensen en bedenkingen, terwijl burgemeesters en ambtenaren achter gesloten deuren de lijnen uitzetten. LPF Breda zegt duidelijk: samenwerking mag nooit een excuus zijn om de raad buitenspel te zetten. In Breda beslist de democratie – niet de bestuursmachine.”