Waar we altijd
mens blijven
Gemeenten verzamelen steeds meer data: over verkeer, veiligheid, zorg en gedrag. Kunstmatige intelligentie helpt bij analyses en voorspellingen, maar brengt ook risico’s mee: verlies van controle, schending van privacy en een overheid die meer weet dan ze uitlegt.
Breda heeft al flinke stappen gezet. Met Bredata, de City Deal AI en de pilot met Microsoft Copilot binnen de gemeentelijke organisatie is een stevige basis gelegd voor een moderne, datagedreven overheid. Breda werkt daarnaast aan een Digital Twin, een digitale kopie van de stad waarin beleidskeuzes in realtime kunnen worden doorgerekend. Dat zijn waardevolle innovaties, maar ze vragen ook om toezicht, ethiek en democratische regie. De Rekenkamer Breda waarschuwde niet voor niets dat informatiebeveiliging en privacy nog te veel afhankelijk zijn van losse initiatieven en onvoldoende bestuurlijk zijn geborgd. Er is geen openbaar algoritmeregister, geen ethische toets vooraf, en burgers weten niet altijd waar hun gegevens worden gebruikt.
Digitalisering is pas een zegen als ze uitlegbaar, veilig en menselijk blijft. Daarom kiest LPF Breda voor een duidelijke grens: technologie is welkom, zolang de mens aan het roer blijft.
Wat willen we bereiken?
- De mens boven het algoritme: Technologie is een hulpmiddel, geen bestuurder. Kunstmatige intelligentie en data mogen nooit de menselijke afweging vervangen. Elk digitaal proces moet eindigen bij een mens met ruimte voor context, empathie en gezond verstand.
- Volledige transparantie: Inwoners hebben het recht te weten welke data de gemeente verzamelt, met welk doel en hoe algoritmen daarbij worden ingezet. Breda krijgt een openbaar algoritmeregister, waarin elke toepassing zichtbaar is, begrijpelijk in gewone taal.
- Eerlijke en uitlegbare besluitvorming: Automatisering mag nooit leiden tot willekeur of discriminatie. Alle AI-systemen in Breda die invloed hebben op inwoners moeten uitlegbaar, toetsbaar en corrigeerbaar zijn, altijd met menselijke controle en het recht om bezwaar te maken.
- Ethische toetsing vooraf: Nieuwe dataprojecten en algoritmen worden vooraf getoetst op privacy, rechtsstatelijkheid en proportionaliteit. AI-experimenten, kunnen alleen doorgaan met een heldere ethische beoordeling. Zo voorkomen we dat er pas wordt getoetst als de schade al is ontstaan.
- Privacy als grondrecht: De gemeente verzamelt alleen gegevens die strikt noodzakelijk zijn, deelt niets zonder toestemming en legt publiek verantwoording af via een jaarlijks privacy- en datarapport. Inwoners kunnen altijd zien welke gegevens over hen zijn vastgelegd en waarom.
- Recht op menselijk contact: Digitalisering mag het leven makkelijker maken, maar nooit menselijkheid vervangen. Iedere Bredanaar houdt het recht om geholpen te worden door een mens, aan de telefoon, aan het loket of in de wijk. Zo blijft Breda transparant en menselijk.
Hoe gaan we dit bereiken?
Hoe gaan we dit bereiken?
Menselijke controle op kunstmatige intelligentie
AI adviseert, de mens beslist
Kunstmatige intelligentie kan helpen bij analyse en besluitvorming, maar mag nooit het laatste woord hebben over inwoners. In Breda blijft de menselijke maat leidend. Dat betekent dat elk dataproces of AI-systeem binnen de gemeente altijd een menselijk eindbesluit kent. Technologie kan adviseren, maar de uiteindelijke verantwoordelijkheid ligt bij een ambtenaar of bestuurder. Zo blijft duidelijk dat beslissingen over inwoners nooit volledig worden overgelaten aan algoritmen.
Openbaar algoritmeregister
Breda ontwikkelt uiterlijk in 2026 een openbaar algoritmeregister waarin alle gebruikte algoritmen en AI-toepassingen worden opgenomen. In dit register wordt uitgelegd waarvoor het systeem wordt gebruikt, welke gegevens worden verwerkt en welke afdeling verantwoordelijk is voor het beheer. Zo krijgen inwoners inzicht in hoe technologie wordt ingezet binnen de gemeentelijke organisatie.
Uitlegbare besluitvorming
Digitale voetafdruk bij beslissingen
Wanneer kunstmatige intelligentie wordt gebruikt bij besluitvorming moet duidelijk zijn hoe dat besluit tot stand is gekomen. Daarom krijgt elk besluit waarin een algoritme een rol speelt een digitale voetafdruk. Inwoners kunnen zien welke gegevens zijn gebruikt, hoe het systeem heeft geadviseerd en wie uiteindelijk verantwoordelijk is voor het besluit. Zo blijft besluitvorming controleerbaar en begrijpelijk.
Ethisch toetsingspanel digitale stad
Nieuwe dataprojecten en AI-toepassingen worden vooraf beoordeeld door een onafhankelijk ethisch toetsingspanel. Dit panel kijkt naar privacybescherming, proportionaliteit en de gevolgen voor inwoners. Ook wordt toezicht gehouden op zogeheten “Shadow AI”: toepassingen die zonder duidelijke registratie binnen organisaties worden gebruikt. Zo blijft digitalisering binnen duidelijke maatschappelijke en juridische grenzen.
Digitale soevereiniteit en privacybescherming
Dataminimalisatie en beveiliging
De gemeente Breda verzamelt alleen persoonsgegevens wanneer dat noodzakelijk is voor haar wettelijke taken. Gegevens worden niet langer bewaard dan nodig en koppelingen tussen databronnen worden alleen gemaakt wanneer daarvoor een duidelijke wettelijke basis bestaat. Jaarlijks publiceert de gemeente een overzicht van datalekken, beveiligingsmaatregelen en verbeteringen op het gebied van digitale veiligheid.
Transparant gebruik van stadsdata
Breda ontwikkelt een digitale weergave van de stad – een zogenaamde Digital Twin – om beleid en ruimtelijke ontwikkeling beter te kunnen analyseren. Deze digitale simulatie helpt bij het plannen van infrastructuur, woningbouw en klimaatmaatregelen. Alle datasets en algoritmen die hiervoor worden gebruikt worden transparant gemaakt via het algoritmeregister, zodat inwoners inzicht krijgen in hoe deze technologie werkt.
Digitale empathie
Altijd een menselijke route
Digitalisering mag nooit betekenen dat inwoners verdwalen in systemen. Daarom krijgt iedere digitale dienst een menselijk alternatief via telefoon, balie of persoonlijke ondersteuning. In samenwerking met organisaties zoals Bibliotheek Breda en Breda Gelijk worden digitale hulppunten ingericht waar inwoners hulp kunnen krijgen bij online dienstverlening. Zo blijft de overheid bereikbaar voor iedereen.
Wat betekent dit voor u?
Wat betekent dit voor u?
- U ziet precies welke gegevens de gemeente over u heeft, waarom en hoe lang ze worden bewaard.
- U weet welke AI-systemen Breda gebruikt en waarvoor, alles transparant in gewone taal.
- U wordt nooit beoordeeld door een algoritme zonder dat een mens meekijkt en verantwoordelijk is.
- U kunt altijd bezwaar maken tegen digitale of automatische besluiten en krijgt menselijke uitleg
- U houdt regie over uw data: geen verborgen koppelingen, geen stille analyses, geen verrassingen.
- U heeft altijd een menselijk alternatief voor elke digitale dienst van de gemeente.
- U weet dat er geen onnodige informatie wordt verzameld en niets deelt zonder wettelijke grondslag.
- U wordt geholpen als u vastloopt, in de wijk, aan het loket of in de bibliotheek, door echte mensen.
- U hoeft niet eindeloos te klikken: digitale diensten worden begrijpelijk en gebruiksvriendelijk.
- U ziet dat fouten sneller worden opgelost omdat AI-systemen worden gelogd en gecontroleerd.
- U bent beter beschermd tegen datalekken dankzij jaarlijkse rapportages en strengere beveiliging.
- U kunt erop vertrouwen dat de gemeente uitlegbaar beslist: geen onduidelijke systemen.
- U merkt dat de Digital Twin wordt gebruikt voor betere keuzes, maar nooit om mensen te sturen.
- U weet dat data alleen worden gebruikt voor uw voordeel nooit om gedrag te manipuleren.
- U ervaart dat privacy weer echt wordt gezien als grondrecht, niet als technisch detail.
- U merkt dat AI de dienstverlening sneller en slimmer maakt, zonder menselijke warmte te verliezen.
- U bent beschermd tegen fouten, vooroordelen of discriminatie in algoritmen door ethische toetsing.
- U krijgt duidelijkheid over wie verantwoordelijk is voor besluiten waarbij AI een rol speelt.
- U voelt dat digitalisering u ondersteunt in plaats van overweldigt, technologie wordt begrijpelijk.
- U leeft in een stad waar innovatie welkom is, maar de mens altijd aan het roer blijft.
